Ten sam słoik, trzy różne progi recyklatu.
Decyduje produkt, nie materiał

Od 2030 roku 30 % recyklatu w plastiku. To zdanie krąży w prezentacjach i ofertach doradczych. Liczba jest prawdziwa — tylko należy do jednej z czterech kategorii, a przypisanie do kategorii zależy od czegoś, o czym w skrótach się nie mówi: od tego, co jest w opakowaniu.

Cztery progi

Art. 7 wylicza je jeden po drugim:

Ostatnia pozycja jest kategorią resztkową — rozporządzenie definiuje ją jako opakowania z tworzyw sztucznych „innych niż te, o których mowa w lit. a), b) i c)”. I to ona ma najwyższy próg na 2030 r.

„Produkty wrażliwe” to nie tylko żywność

Tu leży sedno i najczęstsza pomyłka. Definicja z art. 3 nie opisuje właściwości produktu, tylko wylicza akty prawne, którym produkt podlega:

„opakowania do kontaktu z produktami wrażliwymi” oznaczają opakowania przeznaczone dla produktów objętych zakresem stosowania rozporządzeń (WE) nr 1831/2003

(art. 3 — początek definicji; dalej wyliczenie biegnie przez kolejne akty)

Dalej definicja wymienia rozporządzenia 1935/2004, 767/2009, 1223/2009, 2017/745, 2017/746, 2019/4 i 2019/6 oraz dyrektywy 2001/83/WE, 2002/46/WE i 2008/68/WE, a na końcu produkty zdefiniowane w art. 1 i 2 decyzji Komisji (UE) 2023/1809.

Rozporządzenie samo rozwija te numery w przypisach. Kryją się pod nimi m.in. 1223/2009 — produkty kosmetyczne, 1935/2004 — materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością, 2002/46/WE — suplementy, 2001/83/WE — produkty lecznicze, 2017/745 i 2017/746 — wyroby medyczne i wyroby do diagnostyki in vitro, a dalej dodatki stosowane w żywieniu zwierząt, pasze, pasze lecznicze, weterynaryjne produkty lecznicze i transport towarów niebezpiecznych.

Dla producenta kosmetyków wynika z tego rzecz konkretna: opakowanie bezpośrednie kremu jest opakowaniem do kontaktu z produktem wrażliwym. Próg wynosi więc 30 % dla PET albo 10 % dla każdego innego tworzywa — nie 30 % „bo tak mówi PPWR” i nie 35 %.

Ten sam materiał, trzy różne liczby

Najprościej widać to na jednym wyrobie:

Materiał ten sam, forma podobna, próg trzy razy inny. Dlatego pierwszym krokiem nie jest pytanie ile mamy recyklatu, tylko do której kategorii należy każdy indeks.

Liczy się część, nie opakowanie

Druga rzecz do poprawienia dotyczy jednostki pomiaru. Przepis nie mówi „opakowanie ma zawierać”:

każda wykonana z tworzywa sztucznego część opakowania wprowadzanego do obrotu musi zawierać następującą minimalną zawartość procentową materiału pochodzącego z recyklingu odzyskanych z odpadów pokonsumenckich z tworzyw sztucznych, w podziale na rodzaje i formaty opakowań określone w tabeli 1 w załączniku II, obliczaną jako średnia dla zakładu produkcyjnego i średnia roku

(art. 7 ust. 1)

Wymóg dotyczy każdej części z tworzywa osobno — korpus, zakrętka, pompka. Dobra zakrętka nie naprawi słabego korpusu. Sam procent liczy się jako średnia dla zakładu produkcyjnego i średnia roczna, a nie dla pojedynczej sztuki zdjętej z linii.

Jedna ulga oszczędza pracy przy drobiazgach. Art. 7 ust. 5 lit. b wyłącza „jakichkolwiek części z tworzywa sztucznego stanowiących mniej niż 5 % całkowitej masy całej jednostki opakowania”.

Nie każdy recyklat się liczy — i nie chodzi tylko o zbiórkę

Art. 7 ust. 3 stawia dwa warunki, a w rozmowach pada zwykle pierwszy.

Pochodzenie odpadu (lit. a): materiał ma pochodzić z odpadów pokonsumenckich zebranych w Unii — albo w państwie trzecim, ale „zgodnie z normami dotyczącymi selektywnej zbiórki w celu promowania wysokiej jakości recyklingu równoważnymi normom” unijnym. Przemiał z własnej hali, w rozmowach nazywany recyklatem, do progu nie wchodzi.

Miejsce recyklingu (lit. b): odpad ma zostać poddany recyklingowi „w znajdującej się w Unii instalacji, do której zastosowanie ma dyrektywa” 2010/75/UE, albo w instalacji w państwie trzecim objętej równoważnymi przepisami o emisjach do powietrza, wody i gruntów. Ten warunek bywa pomijany, a przy recyklacie spoza Unii jest tym, o który trzeba zapytać dostawcę.

Osiem wyłączeń — ale lista ma datę przeglądu

Art. 7 ust. 4 wylicza wyjątki konkretnie. Progów recyklatu nie stosuje się m.in. do:

Jeśli Twojego opakowania na liście nie ma, próg Cię dotyczy — choćby produkt był wrażliwy w potocznym znaczeniu tego słowa. Ale lista nie jest zamknięta na zawsze: art. 7 ust. 12 zobowiązuje Komisję, żeby do 1 stycznia 2028 r. oceniła potrzebę odstępstw od progów z ust. 1 lit. b) i d) — czyli akurat tych 10 % i 35 % — oraz potrzebę zmiany wykazu wyjątków.

Data 2030 jest warunkowa, data 2040 nie

Zdanie „od 1 stycznia 2030” to skrót. Pełne brzmienie otwiera art. 7 ust. 1:

Do dnia 1 stycznia 2030 r. lub 3 lata od dnia wejścia w życie aktu wykonawczego, o którym mowa w ust. 8 niniejszego artykułu, w zależności od tego, która z tych dat jest późniejsza

(art. 7 ust. 1)

Aktu z ust. 8 — metodyki obliczania i weryfikacji — Komisja jeszcze nie wydała; ma na to czas do 31 grudnia 2026 r. Dopóki go nie ma, punkt startowy jest ruchomy.

Jest też data pośrednia, o której mówi się rzadko: od 1 stycznia 2029 r. lub 24 miesiące od aktu, zależnie co późniejsze, samo obliczanie i weryfikacja muszą być zgodne z tą metodyką (art. 7 ust. 11). Najpierw pojawia się obowiązek liczenia w określony sposób, potem obowiązek osiągnięcia progu.

⚠ Progi z 2040 r. klauzuli warunkowej nie mają — art. 7 ust. 2 zaczyna się od „Do dnia 1 stycznia 2040 r.” i na tym kończy.

Jest zawór bezpieczeństwa, ale nie jest wymówką

Rozporządzenie przewiduje sytuację, w której recyklatu na rynku po prostu brakuje. Art. 7 ust. 13: gdy „brak dostępności lub nadmierne ceny określonych tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu nadmiernie utrudniają przestrzeganie wymogów”, Komisja może aktem delegowanym zmienić progi, dostosowując je odpowiednio. Ocenia przy tym wnioski wraz z danymi o sytuacji rynkowej.

To realny mechanizm, nie teoria — ale uruchamia się po stwierdzeniu problemu i wymaga dowodów. Planowanie „pewnie i tak obniżą” jest zakładem, nie strategią.

Jak liczby wędrują między przepisami

Warto znać ten mechanizm, bo powtarza się w niemal każdym materiale o PPWR: liczba zostaje wyjęta z jednego przepisu i wstawiona do drugiego, gdzie brzmi wiarygodnie.

Świeży przykład z polskiego internetu: opis klas recyklowalności, w którym „klasa E” zaczyna się poniżej 55 %. Progu 55 % przy klasach nie ma — ta liczba pochodzi z definicji odpadów poddawanych recyklingowi na dużą skalę, gdzie oznacza roczną ilość materiału z recyklingu w całej Unii dla kategorii opakowań: „równą lub większą niż 30 % w przypadku drewna i równą lub większą niż 55 % w przypadku wszystkich innych materiałów” (art. 3). Próg dla całego strumienia odpadów w Europie zamienił się w próg dla pojedynczego opakowania.

Tak samo działa spłaszczenie czterech progów recyklatu do jednego „30 %”.

Praktyczny odruch: gdy ktoś podaje próg, zapytaj o artykuł i ustęp. Nie o „wytyczne UE”, tylko o numer. Liczba bez adresu w tekście jest nie do sprawdzenia.

Co zebrać, zanim pojawi się metodyka

1. Kategoria dla każdego indeksu — czy produkt podlega któremuś z aktów z definicji produktów wrażliwych. Od tego zależy, który z czterech progów w ogóle stosujesz.
2. Rozbicie opakowania na części z tworzywa, każda z masą — bo próg dotyczy części, a te poniżej 5 % masy jednostki wypadają z obowiązku.
3. Udział recyklatu per część, z dowodem od dostawcy — wskazującym pochodzenie odpadu i miejsce recyklingu, bo art. 7 ust. 3 stawia oba warunki.
4. Przypisanie do zakładu produkcyjnego i roku — skoro próg liczy się jako średnia zakładu i średnia roczna, dane muszą dać się tak pogrupować.
5. Status wyłączenia, jeśli dotyczy — z literą z art. 7 ust. 4 lub 5, nie ogólnym „to farmacja”.

Zgodność wykazuje się w informacjach technicznych z załącznika VII (art. 7 ust. 6) — w tym samym dossier, którego organ może zażądać z terminem dziesięciu dni.

W PPWR.tech te pola są gotowe i puste: kategoria z załącznika II, udział recyklatu per część, certyfikat jako dowód, oznaczenie wyłączenia. Progi siedzą w wersjonowanej paczce reguł, każdy z cytatem przepisu — gdy metodyka wyjdzie, zmienia się paczka, nie program.

Podsumowanie

Progi są cztery: 30, 10, 30 i 35 % na 2030 r. O tym, który obowiązuje, przesądza produkt w opakowaniu — a kosmetyki, żywność, suplementy i leki rozporządzenie traktuje jako produkty wrażliwe. Liczy się część z tworzywa, jako średnia zakładu i roku, tylko z odpadów pokonsumenckich zebranych w Unii i poddanych recyklingowi w instalacji spełniającej wymogi emisyjne.

Jeśli w Twoich planach na 2030 r. stoi jedna liczba, warto sprawdzić, do której z czterech kategorii się odnosi — i czy na pewno do tej, w której jesteś.